Αυτή τη στιγμή (25 Οκτωβρίου 2019) ανακοινώθηκε ότι διαμορφώνεται κάποια συναίνεση μεταξύ των ελληνικών κομμάτων για την ψήφιση νόμου για την παροχή του δικαιώματος ψήφου στους ΄Ελληνες του Εξωτερικού, κάτι που μπορεί να γίνει μόνο με τη θετική ψήφο 200 τουλάχιστον βουλευτών. Μέσα στις ερχόμενες εβδομάδες το προτεινόμενο νομοσχέδιο μπορεί να γίνει νόμος του Ελληνικού κράτους, μπορεί και ν’ απορριφθεί. Ας εξετάσουμε, λοιπόν, μερικές από τις πτυχές του ζητήματος.
΄Ενα σημαντικό ποσοστό Ελλήνων ψηφοφόρων είναι εγγεγραμμένοι στους ελληνικούς εκλογικούς καταλόγους αλλά ζουν για πολλές δεκαετίες σε χώρες του εξωτερικού. Στις τελευταίες εθνικές εκλογές (7/7/2019) το σύνολο των εγγεγραμμένων στους εκλογικούς καταλόγους ήταν 9.962.261, ένας αριθμός μάλλον μεγάλος για τα ισχύοντα δεδομένα. Από αυτούς ψήφισαν 5.769.542 (57.9%) και απείχαν 4.192.719 (42.09%). Το ποσοστό αυτό αποχής είναι παραπλανητικό και αντικατοπτρίζει την αναποτελεσματική (αν όχι απαράδεκτη) κατάσταση της ελληνικής εκλογικής διαδικασίας. Οι εκλογικοί κατάλογοι δεν έχουν αναθεωρηθεί για πολλές δεκαετίες. Περιέχουν ονόματα ατόμων που μετανάστευσαν πριν αρκετές δεκαετίες στο εξωτερικό, ονόματα αποθανόντων και τα ονόματα ετεροδημοτών, που βρίσκονται δηλαδή εντός της χώρας αλλά ζουν σε άλλες περιοχές. Εκτός των αποθανόντων τα άτομα αυτά αν τύχει και παραβρίσκονται στην εκλογική τους περιφέρεια ασκούν το εκλογικό τους δικαίωμα. Στην Ελλάδα, ούτε εντός της χώρας δεν προβλέπεται από τον ισχύοντα εκλογικό νόμο ο τρόπος της επιστολικής ψήφου. Αναπόφευκτα, αυτό οδηγεί σε υψηλά ποσοστά αποχής που θα μπορούσαν να μειωθούν δραστικά με την εφαρμογή της επιστολικής ψήφου.
Το θέμα παροχής ψήφου στους ΄Ελληνες του εξωτερικού είναι πολύπλοκο και δεν μπαίνουν όλες οι διαφορετικές παράμετροι σto ίδιο τσουβάλι. Υπάρχουν πολλές κατηγορίες ομογενών του εξωτερικού, δεν είναι μόνο μία. Οι κατηγορίες αυτές διαφέρουν από χώρα σε χώρα και από γενιά σε γενιά.
Υπάρχουν αυτοί της πρώτης γενιάς που είναι εγγεγραμμένοι στους ελληνικούς εκλογικούς καταλόγους, οι οποίοι έχουν και διατηρούν το δικαίωμα ψήφου και όταν βρίσκονται στην Ελλάδα ψηφίζουν. Στο παρελθόν τα κόμματα τους έφερναν με λεωφορεία, τρένα και αεροπλάνα από τη Γερμανία και άλλες χώρες να ψηφίσουν. Σε αυτή την περίπτωση τι σημαίνει η μέγιστη περίοδος των 30-35 ετών που απαιτείται από κάποιο κόμμα; Δεν μπορούν να αφαιρέσουν, το δικαίωμα από αυτούς που το έχουν για πάνω από 30 χρόνια.
Μια άλλη κατηγορία είναι αυτοί που μετανάστευσαν τα τελευταία 10 χρόνια λόγω της οικονομικής κρίσης για να βρουν εργασία στο εξωτερικό. Δεν θα πρέπει να δοθεί κάθε ευκαιρία σε αυτούς να ασκήσουν τα εκλογικά τους δικαιώματα και να συνεχίσουν τους δεσμούς τους με την Ελλάδα;
Επι πλέον υπάρχουν πάρα πολλοί ΄Ελληνες δημόσιοι υπάλληλοι, εκπαιδευτικοί, στρατιωτικοί και συνταξιούχοι που ζουν στο εξωτερικό ή τυχαίνει να επισκέπτονται κάποια χώρα του εξωτερικού κατά την περίοδο των εκλογών. Δεν αποτελεί υποχρέωση του Ελληνικού κράτους να τους διευκολύνει και να εξασφαλίσει τρόπους να ασκήσουν τα εκλογικά τους δικαιώματα;
Τα πράγματα αλλάζουν όταν περνάμε στη δεύτερη και τρίτη γενιά. Τα άτομα αυτά που είναι και τα περισσότερα, γεννήθηκαν στις χώρες υποδοχής και δεν είναι γραμμένα στους ελληνικούς εκλογικούς καταλόγους. Θεωρητικά μπορούν να αποχτήσουν το δικαίωμα εγγραφής στους εκλογικούς καταλόγους αν ακολουθήσουν τις χρονοβόρες διαδικασίες απόχτησης ελληνικής ταυτότητας και διαβατηρίου. Το αν θα αποκτήσουν το δικαίωμα ψήφου από τον τόπο διαμονής τους εξαρτάται από το αν θα δοθεί από το ελληνικό κράτος το δικαίωμα ψήφου στους ΄Ελληνες του εξωτερικού. Πολλοί μπορεί να ταυτίζονται με την Ελληνική τους κληρονομιά αλλά δεν σημαίνει ότι επιθυμούν επίσης να αποκτήσουν και δικαιώματα ψήφου.
Να διευκρινιστεί εδώ ότι η εθελοντική συμμετοχή τους στην ελληνική εκλογική διαδικασία δεν σημαίνει παραμέληση των ζητημάτων της παροικίας και της παροικιακής συμμετοχής στο Αυστραλιανό γίγνεσθαι, ή των χωρών στις οποίες ζουν. ΄Ατομα με διπλή κληρονομιά μπορεί να έχουν διπλή υπηκοότητα.
Η παραχώρηση του δικαιώματος στους ΄Ελληνες του εξωτερικού να ψηφίζουν στους τό πους της διαμονής τους συνεπάγεται ορισμένες διαδικασίες και δομές που θα πρέπει να προβλεφτούν. Κατ’ αρχήν θα πρέπει να υπάρξει η δημιουργία εκλογικών καταλόγων στους οποίους θα πρέπει να εγγραφούν εκ των προτέρων άτομα που θα εκπληρούν τις προϋποθέσεις να ψηφίσουν και που επιθυμούν να εγγραφούν σε αυτούς τους καταλόγους. Η εγγραφή τους, εφόσον εκπληρούν τις προϋποθέσεις, θα πρέπει να γίνει ύστερα από δική τους αίτηση.
Θα είναι μάλλον αφελές να νομιστεί ότι τα Ελληνικά προξενεία των μεγάλων Αυστραλιανών πόλεων, για παράδειγμα, επαρκούν να εξυπηρετήσουν πιθανές δεκάδες χιλιάδες ψηφοφόρων μέσα στα περιορισμένα χρονικά πλαίσια μιας εκλογικής διαδικασίας. Για το σκοπό αυτό θα ήταν πολύτιμη η χρήση της επιστολικής ψήφου η οποία προβλέπεται από το Σύνταγμα (άρθρο 51, παρ. 4). Δυστυχώς η συνταγματική αυτή επιταγή φαίνεται να απορρίπτεται από μερικά ελληνικά κόμματα, χωρίς καν να συζητηθεί.
΄Οταν μιλάμε για αποτελεσματικές μεθόδους ψηφοφορίας εννοούμε τρόπους οι οποίοι είναι πρακτικοί και δεν είναι απαγορευτικοί λόγω υπερβολικού κόστους. Ας υποθέσουμε ότι τα προξενεία θα βρουν αποτελεσματικούς τρόπους να ανταπεξέλθουν αλλά πώς θα μπορούν να ψηφίζουν τα άτομα που θα έχουν το δικαίωμα αλλά, στην Αυστραλία για παράδειγμα, ζουν σε μικρές πόλεις, εκατοντάδες και μερικές φορές χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τις πολιτειακές Μητροπόλεις όπου βρίσκονται τα προξενεία; Στις περιπτώσεις αυτές, επίσης, η πιο αποτελεσματική και οικονομική μέθοδος θα ήταν και πάλι η επιστολική ψήφος. Οι ψηφοφόροι να προμηθεύονται από την Προξενική Εφορευτική Επιτροπή, εκ των προτέρων, τον εκλογικό φάκελο και ψηφοδέλτιο ή ψηφοδέλτια και θα ταχυδρομούν τον ειδικό φάκελο πίσω σ’ αυτή την Επιτροπή.
Στην Αυστραλία η ταχυδρομική ψήφος είναι ευρέως διαδομένη, ιδιαίτερα για ηλικιωμένους, ασθενείς ή αν ο ψηφοφόρος βρίσκεται εκτός της περιοχής του, είτε στο εξωτερικό και η διαδικασία αρχίζει αρκετές μέρες ή και εβδομάδες προ των εκλογών. Πάρα πολλοί Ελληνοαυστραλοί αναγνώστες του παρόντος άρθρου θα έτυχε να ψηφίσουν όταν βρίσκονταν στο εξωτερικό για εκλογές που γίνονταν στην Αυστραλία, σε κάποιο Αυστραλιανό Προξενείο ή Πρεσβεία. Θα ήταν ευχής έργο αν η Ελληνική Βουλή εξετάσει όλες αυτές τις παραμέτρους όταν θα συζητά για να ψηφίσει νόμο που να διευκολύνει την ψήφο των Ελλήνων του Εξωτερικού.
Το να δοθεί το δικαίωμα ψήφου στους ΄Ελληνες του εξωτερικού δεν σημαίνει ότι όλοι θα τρέξουν να γραφτούν στους εκλογικούς καταλόγους. Μπορεί αυτοί να είναι ένα μικρό ποσοστό κυρίως της πρώτης γενιάς αλλά, είναι σημαντικό να αναγνωρίζεται αυτό το συνταγματικό δικαίωμα, ώστε αν και όταν το θέλουν να μπορούν να το ασκήσουν.

(Ο Δρ Χρήστος Ν. Φίφης είναι επίτιμος ερευνητής στη Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου La Trobe)