Το Σύνταγμα είναι ο καταστατικός χάρτης μιας χώρας και δεν αλλάζει όσο εύκολα αλλάζουν μερικοί νόμοι. Μερικές φορές αλλάζει πολύ δύσκολα. Στην Αυστραλία, για παράδειγμα, το Σύνταγμα που δημιούργησε την Αυστραλιανή Κοινοπολιτεία, καθιερώθηκε το 1901 και μια διάταξή του μπορεί να αλλάξει μόνο μετά την ψήφιση της πρότασης αλλαγής στο Κοινοβούλιο και ύστερα απαιτείται παναυστραλιανό δημοψήφισμα και πλειοψηφία της πρότασης αλλαγής σε τουλάχιστον τέσσερις από τις έξι πολιτείες και επιπλέον πλειοψηφία σε ολόκληρη τη χώρα. Αυτός είναι ο λόγος για το ότι, από τις 44 προτάσεις για αλλαγές άρθρων του Αυστραλιανού Συντάγματος που τέθηκαν σε ψηφοφορία σε 19 δημοψη-φίσματα, από το 1906 μέχρι σήμερα, μόνο οχτώ έγιναν αποδεχτές. Στην Ελλάδα ο τρόπος των αλλαγών καθορίζεται από το άρθρο 110 του Συντάγματος που ορίζει ότι οι προτεινόμενες αλλαγές χρειάζονται την υπερψήφιση της Βουλής από τα 3/5 των μελών της σε δυο διαφορετικές περιόδους. Δηλαδή οι προτάσεις ψηφίζονται και αν υποστηριχτούν από τα 3/5, τότε η επόμενη μετά τις εκλογές Βουλή μπορεί να τις ψηφίσει με μόνο το ½ των μελών της. Αν στην αρχική ψηφοφορία μια πρόταση ψηφίστηκε με ψήφους λιγότερους των 3/5 τότε απαιτείται η πλειοψηφία των 3/5 στην ψηφοφορία της επόμενης Βουλής. Και μετά την έγκριση συνταγματικών αλλαγών δεν μπορεί να γίννουν εκ νέου προτάσεις αλλαγών πριν την παρέλευση πενταετίας.

Η κυβέρνηση Τσίπρα έκανε πρόταση αλλαγής 23 άρθρων του Συντάγματος στα οποία περιλαμβάνονται η θρησκευτική ουδετερότητα της Πολιτείας, ο τρόπος εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας, η διάταξη ‘περί ευθύνης υπουργών’, διενέργεια δημοψηφισμάτων ύστερα από συγκέντρωση υπογραφών και η συνταγματική καθιέρωση του συστήματος της Απλής Αναλογικής. Η Νέα Δημοκρατία κατέθεσε δια του αρχηγού της Κυριάκου Μητσοτάκη, πρόταση ευρύτερης αναθεώρησης η οποία περιλαμβάνει 57 από τα 120 άρθρα του Συντάγματος, 13 από τα οποία συμπεριλαμβάνονται και στην πρόταση Τσίπρα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης προτείνει επίσης την κατάργηση 8 άρθρων τα οποία έχουν αποδεχτεί ανενεργά. Μια ευρύτερη αναθεώρηση προτείνουν επίσης το ΚΙΝΑΛ (Κίνημα Αλλαγής) και το Ποτάμι.

Ηδη ορίστηκε Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εργασίας η οποία ως τις 15 Ιανουαρίου 2019 προβλέπεται να έχει επεξεργαστεί τις προτάσεις των κομμάτων και να φέρει στην ολομέλεια της Βουλής την έκθεση με τις προτεινόμενες αλλαγές οι οποίες πρέπει να ψηφιστούν σε δυο ψηφοφορίες που θα πρέπει να απέχουν τουλάχιστον έναν μήνα μεταξύ τους. Η κυβέρνηση βιάζεται να έχει τελειώσει τη διαδικασία μέχρι το τέλος Φεβρουαρίου. Πιθανόν θέλει να είναι έτοιμη για εκλογές με την πρώτη ευνοϊκή ευκαιρία.

Ας εξετάσουμε τις κυριότερες προτάσεις στις οποίες τα κόμματα έχουν διαφορετικές απόψεις: Το άρθρο 3 του παρόντος Συντάγματος περιέχει τη διάταξη ότι η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία αναγνωρίζεται ως η επικρατούσα θρησκεία στην Ελλάδα. Ο κ. Τσίπρας πρότεινε την ουδετερότητα της Πολιτείας. Κατά τη γνώμη μου, η ουδετερότητα θα έπρεπε να είχε καθιερωθεί από το 1975 αλλά οι καταστάσεις είναι τέτοιες που ούτε τώρα φαίνεται ότι θα επιτευχτεί κάτι τέτοιο. Το Σύνταγμα με το άρθρο 13 προβλέπει την ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης αλλά η Εκκλησία δεν παύει να λειτουργεί ως κράτος εν κράτει και οι λειτουργοί της να πληρώνονται ως δημόσιοι υπάλληλοι από τον κρατικό προϋπολογισμό.

Η μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων είναι ορθόδοξοι και ο ελληνικός λαός έχει ιδιαίτερους ιστορικούς, παραδοσιακούς και πολιτιστικούς δεσμούς με την Ορθόδοξη Εκκλησία αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι το πολυπληθές προσωπικό της πρέπει να φέρει δημοσιοϋπαλληλική ιδιότητα. Οι διαπραγματεύσεις, όμως, του κ. Τσίπρα, με τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο δεν φαίνεται να τελεσφόρησαν και ο κ. Μητσοτάκης και τα άλλα κόμματα δεν φαίνονται διατεθημένα να σπρώξουν τα πράγματα στη σωστή τους θέση.

Η άποψή μου είναι ότι πρέπει να υπάρχουν διακριτοί ρόλοι μεταξύ Πολιτείας και Εκκλησίας. Η Πολιτεία να συνεισφέρει στις ανάγκες της επικρατούσας Εκκλησίας αλλά, όχι οι ιερείς της να είναι δημόσιοι υπάλληλοι. Δεν μπορεί η Εκκλησία να είναι κρατική. Δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο στην Αυστραλία, τις ΗΠΑ ή άλλες σύγχρονες χώρες, η Ελλάδα απατελεί μοναδική περίπτωση. Ακόμη και το καθεστώς της επικρατούσας θρησκείας δεν επιβάλλει την επίκληση της Αγίας Τριάδας που γίνεται στο προοίμιο του Συντάγματος, ούτε τις περιττές λεπτομέρειες του άρθρου 3 περί του τρόπου διοίκησης της Ελληνικής Εκκλησίας, που άλλωστε προβλέπεται από τον καταστατικό της χάρτη, ούτε τη διάταξη για το ποιος έχει δικαίωμα να μεταφράζει την Αγία Γραφή. Υπάρχουν μεταφράσεις που ίσως είναι εγκεκριμμένες από τις επίσημες εκκλησιαστικές αρχές αλλά παρουσιάζουν παρερμηνείες του κειμένου και επίσης υπάρχουν περιπτώσεις μεταφράσεων από γνωστούς λογοτέχνες που δεν φαίνεται να έλαβαν υπόψη τους την παραπάνω απαγόρευση. Η ίδια η Εκκλησία μπορεί να δηλώνει τις μεταφράσεις που εγκρίνει αλλά η πνευματική ελευθερία δεν μπορεί να περιορίζεται. Η διάταξη αυτή πάει πίσω στα θλιβερά γεγονότα των‘Ευαγγελικών’ του 1901 και τη συνταγματική αναθεώρηση του 1911.

Το άρθρο 16 αποτελεί ένα άλλο σημείο τριβής μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ και από την άλλη μεριά της ΝΔ, ΚΙΝΑΛ και Ποταμιού με τη διάταξη που θέλει τα πανεπιστήμια κρατικά και απαγόρευση των ιδιωτικών. Ο ΣΥΡΙΖΑ, αντίθετα από τη ΝΔ, το ΚΙΝΑΛ και το Ποτάμι υποστηρίζει την απαγόρευση ιδιωτικών πανεπιστημίων. Κατά τη γνώμη μου, τυχόν ιδιωτικά πανεπιστήμια θα συνεισέφεραν στην εξυγίανση του σημερινού ελληνικού πανεπιστημίου που έχει γίνει έρμαιο των μπαχαλάκηδων, των αναρχικών και δυστυχώς και των εμπόρων ναρκωτικών και για τα οποία ευθύνεται η ίδια η κυβέρνηση Τσίπρα και το ‘άσυλο’ που επέβαλε. Ιδιωτικά πανεπιστήμια δεν σημαίνει κερδοσκοπικούς οργανισμούς και η ίδια η Πολιτεία θα μπορεί να εποπτεύει τη λειτουργία τους. Περίπου 51.000 έλληνες φοιτητές σπουδάζουν στο εξωτερικό πολλοί από τους οποίους θα μπορούσαν να παραμείνουν στην Ελλάδα και η χώρα να εξοικονομά ένα μεγάλο ποσό συναλλάγματος που φεύγει στο εξωτερικό. Επίσης ένας αριθμός ξένων φοιτητών θα μπορούσε να σπουδάζει στην Ελλάδα δημιουργώντας εισαγωγή συναλλάγματος και θέσεις εργασίας, όπως γίνεται στην Αυστραλία. Ως γνωστόν, στην Αυστραλία η φοίτηση αλλοδαπών φοιτητών και μαθητών αποτελεί την τρίτη μεγαλύτερη πηγή ξένου συναλλάγματος για τη χώρα. Τον Φεβρουάριο του 2018 φοιτούσαν σε εκπαιδευτικά ιδρύματα της Αυστραλίας 542.054 φοιτητές και μαθητές και το εισόδημα για την Αυστραλία ήταν $32, 2 δισεκατομμύρια δολάρια.

Ο τρόπος εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας αποτελεί ένα σημείο συζήτησης για αλλαγή. Στις δυο πρώτες ψηφοφορίες απαιτείται, για να εκλεγεί Πρόεδρος, πλειοψηφία περισσότερων των 3/5 των βουλευτών, διαφορετικά η θητεία της Βουλής διακόπτεται και γίνονται εκλογές. Ο ΣΥΡΙΖΑ προτείνει, αν δεν υπάρχει συναινετική ευρεία πλειοψηφία, ο Πρόεδρος να εκλέγεται απευθείας από το λαό. Τα κόμματα της Αντιπολίτευσης φαίνεται να προτείνουν ένα διευρυμένο εκλεκτορικό σώμα που να περιλαμβάνει τη Βουλή, τους Ευρωβουλευτές, τους περιφεριάρχες και τους Δημάρχους των μεγαλύτερων πόλεων, Μάλλον η δεύτερη πρόταση φαίνεται πιο εφικτή για την επίτευξη μιας συναινετικής πλειοψηφίας.

Η κυβέρνηση Τσίπρα προτείνει, επίσης, την συνταγματική καθιέρωση της απλής αναλογικής και των δημοψηφισμάτων με συλλογή υπογραφών. Είναι προτάσεις που δεν φαίνονται να συμβάλλουν στη σταθερότητα της πολιτικής ζωής. Η απλή αναλογική, αν κρίνεται απαραίτητη μπορεί να αποφασίζεται από τη Βουλή αλλά δεν θα πρέπει να καθιερωθεί ως πάγιο σύστημα που να οδηγεί στη διαρκή αλλαγή κυβερνήσεων και την ακυβερνησία. Αν ο τρόπος των δημοψηφισμάτων που προτείνει ο ΣΥΡΙΖΑ ίσχυε στα προηγούμενα 3-4 χρόνια η κυβέρνηση των ΣΥΡΙΖΑΑΝΕΛ θα βρισκόταν συχνά στα πρόθυρα κατάρρευσης. Ο ίδιος ο κ. Τσίπρας αποφάσισε το Δημοψήφισμα του 2015 εντός έξι ημερών. Μετά, με τη γνωστή κωλοτούμπα, ανέτρεψε αμέσως το αποτέλεσμά του δημοψηφίσματος και τη θέληση της πλειοψηφίας του λαού (έστω και αν ήταν αποτέλεσμα αυταπατών και του πρωθυπουργού και των ψηφοφόρων). Η χώρα έχει ανάγκη πολιτικής σταθερότητας για να ορθοποδήσει.

Από τα μέχρι τώρα δεδομένα, η προτεινόμενη από τον κ. Τσίπρα συνταγματική αναθεώρηση δεν φαίνεται υλοποιήσιμη γιατί δεν υπάρχει η απαραίτητη ευρύτερη πολιτική συναίνεση. Το ΚΚΕ βλέπει τις συνταγματικές διακυρήξεις των ΣΥΡΙΖΑΑΝΕΛ ως υποκρυπτόμενη επιδίωξη ενίσχυσης του ‘διπολικού τους καυγά με τη ΝΔ’. ΄Οπως τονίζει στην ανακοίνωσή του: ‘μια ακόμη προσφορά του κ. Τσίπρα και της κυβέρνησής του, πέρα απ’ την δικαίωση των μημονίων, είναι και ο ρόλος που έχουν αναλάβει στην αναπαλαίωση του σάπιου αστικού πολιτικού συστήματος, μέσα απ’ τη συνταγματική αναθεώρηση’. ΄Οπως εκτίμησε και ο πρόεδρος της ΄Ενωσης Κεντρώων, Βασίλης Λεβέντης, η προσπάθεια τελικά δεν θα επιτευχθεί γιατί ‘άλλα έχει στο κεφάλι του ο κ. Τσίπρας και άλλα ο κ. Μητσοτάκης και στην επόμενη Βουλή θα είναι δύσκολη η εξεύρεση 180 βουλευτών (τα 3/5) για την έγκριση της συνταγματικής αναθεώρησης’.

Στους επόμενους 2-3 μήνες θα παρακολουθήσουμε στις εργασίες της Ελληνικής Βουλής, την πρώτη φάση των εξελίξεων όλων αυτών των προτάσεων και διαδικασιών. Θα φανεί αν θα ακολουθήσει η δεύτερη φάση μετά τις εκλογές που θα γίνουν μέσα στο 2019.